Yeni kurulan bir ortak girişim, ancak “bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecekse” Rekabet Kurulu denetimine giren bir devralma sayılır. Faal bir şirketin ortak kontrolünü üçüncü kişilerden almak ise bu teste hiç bakılmadan devralmadır. Ayrım, Rekabet Kurumunun “Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz” adlı belgesinin 2026’da güncellenen sürümünün 78 ve 79. paragraflarında yapılıyor. Aşağıda kılavuzun ölçütlerini ve dizinimizdeki ortak girişim kararlarının bu ölçütlerle nasıl okunabileceğini anlatıyoruz. Bir işlemin bildirim gerektirip gerektirmediği somut sözleşmelere bağlı olduğundan, kendi durumunuz için bir rekabet hukukçusunun görüşünü almanız gerekir.
İki farklı yol
Faal bir şirketin ortak kontrolünün devralınması. Kılavuza göre birkaç teşebbüsün, piyasada zaten çalışan bir şirketin tamamının ya da bir kısmının ortak kontrolünü üçüncü kişilerden alması, devralanların planlarına göre o şirket işlemden sonra tam işlevli sayılmayacak olsa bile piyasada yapısal değişiklik yaratır. Bu nedenle tam işlevsellik şartı aranmaz. Dizindeki örneklerden 26-02/37-18 sayılı karar, Hologic, Inc.’in ortak kontrolünün iki yatırım grubunun yönettiği fonlarca devralınmasına; 25-34/797-468 sayılı karar, Telecom Italia Sparkle S.p.A. paylarının İtalya Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Retelit S.p.A. tarafından alınmasına ilişkin.
Sıfırdan kurulan ya da varlık aktarılarak oluşturulan ortak girişim. Tebliğ’in 5. maddesinin üçüncü fıkrası, yalnızca tam işlevli ortak girişimin kurulmasını devralma sayar. Ortak girişim “tamamen yeni bir işletme” olarak kuruluyorsa ya da ana şirketler daha önce ayrı ayrı sahip oldukları varlıkları ona aktarıyorsa, işlemin Kanun’un 7. maddesine girmesi bu şarta bağlıdır. 26-07/193-70 sayılı karar (Airbus SAS ile Société Air France arasındaki ortak girişim) ve 25-49/1211-685 sayılı karar (Eni S.p.A. ile Petroliam Nasional Berhad arasındaki ortak girişim) bu gruba giren, konu metninde “tam işlevsel” ifadesinin açıkça yer aldığı iki örnek.
Her iki yolda da başlangıç noktası ortak kontrolün varlığıdır. Kılavuza göre ortak kontrol, iki ya da daha fazla ana şirketin stratejik kararları reddederek kilitlenme yaratabilmesidir. Bütçe, iş planı, önemli yatırımlar ya da üst yönetimin atanması üzerindeki veto hakları bu sonucu doğurabilir. Ana sözleşme değişikliği, sermaye artırımı veya azaltımı, tasfiye gibi kararlardaki vetolar ise yatırımcıyı korumaya yönelik sayılır ve ortak kontrol sağlamaz. Kılavuzun bir örneği yanlış bir sezgiyi düzeltir: kararların salt çoğunlukla alındığı bir şirkette payların üçte birine sahip üç ortak, değişen ittifaklar nedeniyle ortak kontrole sahip sayılmaz. Bu ayrımın ayrıntısı tek kontrol ve ortak kontrol yazısında.
Tam işlevselliğin dört ölçütü
Kılavuz önce bir yanlış anlamayı kapatır: tam işlevli olmak, stratejik kararlarda ana şirketlerden bağımsız olmak anlamına gelmez. Öyle olsaydı ortak kontrol altındaki hiçbir şirket tam işlevli sayılamazdı. Aranan şey operasyonel bağımsızlıktır, yani ortak girişimin aynı pazardaki diğer şirketlerin yaptığı işleri kendi başına yapabilmesi. Kılavuz bunu dört başlıkta ölçer.
| Ölçüt | Kılavuzdaki somut sınır ya da örnek |
|---|---|
| Yeterli kaynak | Günlük işleri yürüten yönetim, mali kaynak, personel, maddi ve maddi olmayan varlıklara erişim |
| Belirli bir işlevin ötesi | Yalnız Ar-Ge, yalnız üretim ya da yalnız ana şirket ürünlerini satan yapı tam işlevli değil |
| Ana şirketlere bağımlı olmama | Başlangıçtaki yoğun ilişki normalde en fazla üç yıl; üçüncü kişilere satış %50’nin üstündeyse tipik gösterge |
| Kalıcılık | Kısa süreli proje yapısı ya da üçüncü kişi kararını bekleyen girişim kalıcı sayılmaz |
Yeterli kaynak
Ortak girişimin, anlaşmada öngörülen alanda işini kalıcı olarak yürütecek bir yönetimi ve kaynakları olmalı. Personelin mutlaka ortak girişim tarafından istihdam edilmesi gerekmiyor. Pazarda standart uygulama ise personel bir işletme anlaşmasıyla ya da geçici istihdam kuruluşu aracılığıyla sağlanabilir. Ana şirketlerden personel görevlendirilmesi yalnızca başlangıç dönemi için ya da ortak girişim ana şirketlerle üçüncü kişilerle çalıştığı gibi normal ticari koşullarda çalışıyorsa yeterli görülür.
Belirli bir işlevin ötesinde faaliyet
Pazara erişimi olmadan ana şirketlerin faaliyetlerinden yalnızca birini üstlenen yapılar yardımcı niteliktedir. Kılavuz Ar-Ge ve üretimle sınırlı ortak girişimleri, ayrıca ana şirketlerin ürünlerini dağıtmaktan öteye gitmeyen satış temsilciliği benzeri yapıları bu gruba koyar. Ana şirketler için gayrimenkul alıp elde tutan bir ortak girişim de çoğunlukla tam işlevli değildir; buna karşılık aktif olarak gayrimenkul portföyü yöneten ve pazarda kendi adına hareket eden bir ortak girişim tam işlevli kabul edilir. Ortak girişimin ana şirketlerden birinin dağıtım ağını kullanması, ana şirket yalnızca temsilci gibi hareket ettiği sürece bu sonucu değiştirmez.
Satış ve alımda ana şirketlere bağımlılık
Kılavuzun en çok rakam içeren bölümü bu. Ortak girişimin başlangıç döneminde neredeyse tamamen ana şirketlere satış yapması ya da onlardan alım yapması normaldir; ancak kılavuza göre bu süre, pazara özgü koşullara bağlı olarak normal şartlarda üç yılı geçmemelidir. Kalıcı satış ilişkileri için ölçüler şöyle:
- Ortak girişim cirosunun %50’den fazlasını üçüncü kişilere satıştan elde ediyorsa bu tipik olarak tam işlevsellik göstergesidir.
- Oran %50’nin altındaysa olaya özgü analiz yapılır. Ortak girişimin ana şirketlere de üçüncü kişilere davrandığı gibi normal ticari koşullarda sattığı gösterilebiliyorsa, tahmini satışlarının en az %20’sinin üçüncü kişilere yapılması yeterli olabilir.
- Ana şirketlere satış payı arttıkça ilişkinin ticari niteliğine dair daha açık kanıt aranır. Kurul geçmiş hesaplara ve onaylanmış iş planlarına bakar.
Dış kaynak kullanımı için kurulan ortak girişimler ayrıca anılıyor: yalnızca müşterisi olan ana şirkete hizmet veren ve hizmet sağlayıcının girdisine bağımlı bir ortak girişim tam işlevli sayılmaz. Alım tarafında ise ölçüt katma değerdir. Ana şirketlerden aldığı mala az değer katan ortak girişim ortak satış temsilciliğine benzer. Bir alım satım piyasasında satış yeri, depo, nakliye filosu gibi donanıma sahip olan ve tedarikinin büyük kısmını rakip kaynaklardan da sağlayabilecek bir ortak girişim ise normalde tam işlevlidir.
Kalıcılık
Ortak girişimin kalıcı olarak faaliyet göstermesi hedeflenmelidir. Anlaşmada başarısızlık ya da ortaklar arasında anlaşmazlık hâlinde dağılma veya çekilme hükümleri bulunması bunu engellemez. Belirli bir süre öngörülmüşse, sürenin şirketlerin yapısında kalıcı değişiklik yaratacak kadar uzun olması yeterlidir. Kılavuzun karşı örneği bir elektrik santralini inşa edip sonra işletmeyecek ortak girişimdir. Bir başka durum, faaliyetin üçüncü kişilerin sonucu belirsiz bir kararına bağlı olmasıdır: kamu ihalesinin, telekomünikasyon lisansının ya da petrol ve doğal gaz arama hakkının verilmesi beklenirken ortak girişim tam işlevli sayılmaz. Lehte karar alındığı anda ölçüt karşılanır ve yoğunlaşma o an ortaya çıkar.
Faaliyet sonradan değişirse
Kılavuz üç durumu ayırır. Ana şirketler ortak girişime sonradan önemli varlık, sözleşme, know-how ya da hak aktararak onu başlangıçta hedeflenmeyen ürün veya coğrafi pazarlara taşıyorsa, bu genişleme yeni bir ortak girişim kurulması gibi değerlendirilebilir. Genişleme bu tür aktarımlar olmadan, şirketin kendi büyümesiyle oluyorsa yoğunlaşma yoktur. Tam işlevli olmayan bir ortak girişim sonradan bu niteliği kazanırsa, örneğin yalnız ana şirketlere hizmet verirken pazarda kayda değer faaliyete başlarsa, yoğunlaşma bu değişikliğe yol açan kararın alındığı anda doğar.
Ciro hesabında ortak girişimin yeri
Ortak girişim işlemlerinde eşik hesabı da farklı işler; eşiklerin kendisini bildirim eşikleri yazısında anlattık. Ciro ve yan sınırlamalar kılavuzuna göre yeni kurulan ortak girişimde kontrolü paylaşacak ana şirketlerin her biri ilgili teşebbüstür, henüz cirosu olmayan ortak girişim ise değildir. Ana şirketler ona bir faaliyet kolu devretmiyorsa devre konu bir ciro da yoktur; bu durumda devre konu varlığın cirosuna dayanan ikinci eşik seçeneği karşılanamaz. Ana şirketlerden biri bir yavru şirketini ya da iş kolunu katkı olarak veriyorsa o birim devre konu varlık sayılır.
Ortak girişimin kendisi bir başka şirketi devraldığında ise iki ihtimal var. Pazarda faaliyet gösteren tam işlevli bir ortak girişim devralıyorsa ilgili teşebbüsler ortak girişim ve hedef şirkettir. Ortak girişim yalnızca devralma için kurulmuş bir araçsa ya da işlemi başlatan, düzenleyen ve finanse edenler fiilen ana şirketlerse, ana şirketler ilgili teşebbüs sayılır. Dizinde bu yapıya uyan bir örnek 26-13/363-141 sayılı karar: Gökçedağ Rüzgâr Enerji Üretim AŞ’nin paylarının, Rönesans Yenilenebilir Enerji Yatırım AŞ ile TotalEnergies Renewables arasında kurulmuş bir ortak girişim olan Rönesans Enerji Üretim ve Ticaret AŞ tarafından devralınması. Kurulun bu dosyada ilgili teşebbüsü nasıl belirlediği konu metninde yer almıyor, gerekçeli kararda okunmalı.
Dizindeki 38 ortak girişim kararı
20 Ekim 2026 verisine göre dizinimizde ortak girişim olarak sınıflanan 38 birleşme ve devralma kararı var; buna ek olarak 115 karar ortak kontrol devri olarak ayrılmış. 38 kararın 12’sinin konu metninde “tam işlevsel” sözcükleri açıkça geçiyor, 12’sinde de bir Türk şirket biçimi görülüyor. Sektörü belirlenebilen kararlarda ilk sırada 10 kararla enerji var, onu 4 kararla teknoloji izliyor; 10 kararın sektörü konu metninden çıkarılamıyor. Gerekçeli kararın yayımlanması ortak girişimlerde medyan yaklaşık 148 gün sürüyor; tek kontrol devirlerinde bu süre yaklaşık 125 gün.
Konu metinleri, kılavuzdaki kontrol değişikliği türlerini tanımaya da yardım ediyor:
- Mevcut ortak girişime yeni ortak: 25-32/772-457 sayılı kararda, Nar Turistik ve Restoran İşletmeciliği AŞ’nin ortak kontrolünde bir hissedarın yerini Alem Gayrimenkul Yatırım ve Turizm AŞ alıyor. Kılavuza göre kontrol sahibi bir hissedarın yerine başkasının geçmesi, şirket işlemden önce de sonra da ortak kontrolde olsa bile kontrolün niteliğini değiştirir.
- Ortak kontrolden tek kontrole: 24-21/490-209 sayılı kararda Carel Industries S.p.A., diğer ortağın payını alarak CFM Soğutma ve Otomasyon Sanayi Ticaret AŞ’nin tek kontrolünü devralıyor. Kontrol sahibi ortak sayısındaki azalma, ortak kontrolü tek kontrole çevirdiğinde yoğunlaşma sayılır.
- Sermaye artırımıyla ortaklık: 26-22/659-265 sayılı kararda bir girişim sermayesi yatırım fonu, Disera Tıbbi Malzeme Lojistik Sanayi ve Ticaret AŞ’nin sermaye artırımına katılarak ortak girişim kuruyor.
- Yeni kurulan yapı: 26-09/288-106 sayılı karar, Petrol Ofisi AŞ ile Efor Akaryakıt Dağıtım Sanayi ve Ticaret AŞ’nin LPG depolama hizmetlerinde kuracağı ortak girişime ilişkin.
Konu metinleri tam işlevsellik değerlendirmesinin ayrıntısını vermez. Hangi ölçütün nasıl karşılandığı, satış oranlarına ya da başlangıç süresine bakılıp bakılmadığı gerekçeli kararlarda yer alır.